Wolskie Ostańce: miasto i pamieć

Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci?
I kim są współcześni „ostańcy”?

Od 9 do 11 października Wola stanie się przestrzenią festiwalu „Wolskie Ostańce”.

𝗪 𝗽𝗿𝗼𝗴𝗿𝗮𝗺𝗶𝗲 𝗺.𝗶𝗻.:
▪️ spacery śladami dawnej Warszawy;
▪️ projekcje filmowe, performance i wykłady;
▪️ rodzinne warsztaty w Muzeum Woli;
▪️ spektakl Sławomira Hollanda;
▪️ finałowy koncert Big Bandu Jana Emila Młynarskiego i Jacka Namysłowskiego z udziałem Ani Karwan i Natalii Szroeder.

👉 Pełny program

9.10.2026 (piątek)

18:00
Rozpoczęcie festiwalu
„Co przetrwało w Twoim życiu w Warszawie?”
miejsce: Wolskie Centrum Kultury, ul. Działdowska 6

18:30-20:00
Premiera dokumentu kreacyjnego „Ostało w nas”
miejsce: Wolskie Centrum Kultury, ul. Działdowska 6
organizator: Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy
reżyseria: Julia Brodowska
To opowieść o mieście, które nieustannie się zmienia, a jednocześnie trwa w pamięci mieszkańców. Film łączy perspektywę osób zajmujących się historią z osobistymi wspomnieniami tych, którzy doświadczają Warszawy na co dzień. Punktem wyjścia jest pytanie o to, co naprawdę przetrwało: czy są to budynki i układ ulic, czy raczej doświadczenia, emocje i sposoby pamiętania miasta. To próba uchwycenia tego, co trudno zapisać w dokumentach – miasta obecnego w relacjach, wspomnieniach
i indywidualnych narracjach.
oraz debata pt. „…między znikaniem a trwaniem…”

10.10.2026 (sobota)

10:00-13:00
Warsztaty hafciarskie dla Rodzin „Haftowane budynki”
organizator: Muzeum Woli. Oddział Muzeum Warszawy
miejsce: ul. Srebrna 12
Zapraszamy na międzypokoleniowy warsztat haftu na zdjęciach z kolekcji Muzeum Warszawy i innych państwowych archiwów.
Za pomocą pięknych błyszczących nici ozdobimy czarno-białe fotografie. Uzupełnimy kontury nieistniejących już budynków, wydziergamy firanki w pustych oknach, dodamy kwiaty, szlaczki, kolory. Nasze hafty staną się opowieścią o życiu, wszytą w stare wizerunki okolicy Muzeum Woli i Muzeum Getta Warszawskiego. Na warsztat zapraszamy wszystkich chętnych, także osoby bez żadnego doświadczenia hafciarskiego, w każdym wieku. Wszystkie materiały zapewnia organizator”.

12:00-14:00
Jestem ostańcem? Rozmowy przy stoliku
Organizator: Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy
Co na Woli warto ocalić? Miejsca? Pamięć o ludziach? Sąsiedzkie więzi? Historie, których nikt jeszcze nie opowiedział?
A może budynki, które bez naszego zaangażowania mogą po prostu zniknąć?
Zapraszamy na spotkanie z ludźmi, którzy patrzą na Wolę z różnych perspektyw, ale których łączy jedno: uważność na miejsce, jego historię i pamięć. Nie będzie sceny ani długich wykładów. Będą stoliki, goście i rozmowa. Uczestnicy będą mogli usiąść
przy wybranym stoliku i przez około 15 minut rozmawiać z zaproszonym gościem. Potem zmiana – kolejny stolik, kolejny człowiek
i zupełnie inna opowieść o Woli i ostańcach.

Ewa Andrzejewska. Ostańce – co pozostało?
Przewodniczka miejska i terenowa, od dziecka związana z Wolą nie tylko zawodowo, ale przede wszystkim osobiście jako jej mieszkanka i obserwatorka przemian dzielnicy. Od lat opowiada o Warszawie i Mazowszu. Przy jej stoliku porozmawiamy o tym, co z dawnej Woli pozostało, co bezpowrotnie zniknęło, a co zmieniło swoje znaczenie i funkcję. Jak dzielnica przemysłowa przeobrażała się w biurową i mieszkaniową? Jakie miejsca, budynki i detale przetrwały kolejne transformacje i nadal przypominają o dawnym charakterze Woli? To rozmowa o ostańcach rozumianych jako materialne ślady przeszłości, punkty pamięci i znaki ciągłości w mieście, które nieustannie się zmienia.

Sylwia Chutnik. Kobiety, o których trzeba pamiętać!
Pisarka, publicystka, kulturoznawczyni i działaczka społeczna. W swojej twórczości od lat przygląda się Warszawie, jej pamięci
i historiom opowiadanym z perspektywy kobiet. Redaktorka książki „Kwestia charakteru. Bojowniczki z getta warszawskiego”, poświęconej kobietom uczestniczącym w żydowskim ruchu oporu. Przy jej stoliku porozmawiamy o kobietach zapisanych
w historii Warszawy – również tych, których nazwiska i doświadczenia trzeba dziś wydobywać z niepamięci. O kobiecej perspektywie patrzenia na miasto i o tym, dlaczego warto pytać nie tylko o to, co pamiętamy, ale także kogo pamiętamy.

Andrzej Chybowski. Zabytek do uratowania. Jak zacząć działać?
Artysta ceramik, społecznik i mieszkaniec Woli, od lat zaangażowany w działania na rzecz Kolonii Wawelberga oraz ochrony lokalnego dziedzictwa. Brązowy BohaterON 2024 w kategorii ,,Pasjonat” oraz laureat Warszawskiej Nagrody Edukacji Kulturalnej 2024 za projekt Festiwalu Hipolita i Ludwiki. Jego stolik będzie miejscem dla tych, którzy patrzą na starą kamienicę, dom czy inne miejsce i myślą: „szkoda, żeby to zniknęło”. Jak zacząć działać na rzecz zabytku? Jak sprawdzić jego status? Co zrobić, żeby został objęty ochroną? Gdzie szukać informacji i wsparcia? Jak zaangażować innych mieszkańców? To rozmowa o tym, jak z troski
o miejsce przejść do konkretnego działania.

Janusz Dziano. Ludzie, których już nie ma. Więzi, które znikają.
Varsavianista, publicysta, współautor książek „Ech, panie Wiech!” oraz „Warszawska Wola. Co było, co jest, co pozostanie”, popularyzator historii Warszawy, urodzony i wychowany na Woli. Prowadzi „Jestem z Woli”, działa na rzecz zachowania pamięci
o dzielnicy, jej mieszkańcach, miejscach i charakterze. Współautor książki Przy jego stoliku porozmawiamy o ludziach dawnej Woli, sąsiedztwie i relacjach, które kiedyś budowały lokalną społeczność. O tym, jak żyło się obok siebie, co znaczyło być sąsiadem
i czy wraz ze zmianami miasta tracimy również więzi, które tworzyły jego niepowtarzalny charakter.

Michał Pałgan. Nieodkryte miejsca na Woli.
Varsavianista, pasjonat historii lokalnej i współtwórca projektu „Jestem z Woli”. Od lat odkrywa i przybliża historie dzielnicy, zwracając uwagę na miejsca nieoczywiste, zapomniane i takie, których ślady coraz trudniej dostrzec we współczesnym mieście. Przy jego stoliku porozmawiamy o nieodkrytych miejscach Woli, o tym co mijamy każdego dnia, często nie zdając sobie sprawy, jakie historie kryją się za znajomymi ulicami, budynkami i podwórkami. „Ostańce” to dla nas nie tylko budynki. To także ludzie, historie, wspomnienia, więzi i wiedza o miejscu. To ci, którzy trwają, pamiętają, dokumentują, chronią i współtworzą dziedzictwo Woli. Przyjdź, wybierz stolik i usiądź do rozmowy. Możesz posłuchać. Możesz pytać. Możesz przynieść własną historię.
Bo być może każdy z nas jest trochę ostańcem.

12:00-14:00
Performance pt.: „Opowieści między półkami”
Organizator: Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy
Wola ma wiele historii. Nie wszystkie zostały zapisane.
„Opowieści między półkami” to performance stworzony z prawdziwych wspomnień, doświadczeń i opowieści mieszkańców Woli. Historie, które do tej pory żyły w pamięci i prywatnych rozmowach, tym razem pojawią się w przestrzeni biblioteki, między książkami, regałami i ludźmi. Nie będzie tradycyjnej sceny ani widowni. Publiczność będzie mogła swobodnie poruszać się
po bibliotece, zatrzymywać przy wybranych opowieściach, słuchać ich z bliska i samodzielnie decydować, którą historią chce podążyć. To okazja, żeby spojrzeć na Wolę z innej perspektywy, przez pamięć ludzi, ich emocje, doświadczenia i osobiste historie związane z dzielnicą. Na krótki czas biblioteka stanie się miejscem, w którym wspomnienia ożywają i zaczynają krążyć między nami.
Performance przygotuje Pracownia z Wydziału Sztuki Mediów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, prowadzona przez dr Dorotę Kozieradzką.
Przyjdź. Wejdź między półki. Posłuchaj historii o Woli opowiedzianych inaczej.

14:30-15:30
Spacer kuratorski „Warszawskie Ostańce Woli”
Organizator: Muzeum Getta Warszawskiego – spacer poprowadzi Patrycja Dołowy
Start przy budynku dawnego szpitala Bersohnów i Baumanów, ul. Sienna 60.
Pamięć żydowskiej Warszawy i getta, jeśli jest obecna w naszej – dzisiejszych mieszkańców – świadomości, zamyka się zwykle
w obrębie dawnej dzielnicy północnej, przypisana jest do Muranowa, składa się z obrazu pustyni gruzów, pagórków, wyrw, kawałków muru, cegieł wbudowanych w ściany domów, śladów, które dostrzeganych w układzie ulic. Tymczasem w samym sercu miasta, pomiędzy górującymi wieżowcami, powojennymi blokami, nowoczesnymi kamienicami, w sąsiedztwie ruchliwych ulic kryją się ostańce – budynki będące łącznikami między przedwojenną, gettową i obecną przestrzenią Warszawy. Materialni świadkowie – obiekty, które mogą posłużyć jako swojego rodzaju dowody.
Niektóre niszczeją, inne zmieniły swoją funkcję. Ich obecność i historie pomagają zrozumieć, a przede wszystkim oswoić przeszłość i procesy zachodzące w przestrzeni miasta i pamięci.
Na spacerze wybierzemy się ich śladami. Zajrzymy na podwórka, a może i do wnętrza kamienic na Złotej, Śliskiej, Waliców, Chłodnej. Podejdziemy do przychodni, mieszczącej niegdyś szkołę, do budynków, łączących w swojej architektonicznej koncepcji fragmenty dawnych i nowoczesnych kamienic. Sprawdzimy jak ich opowieści wiążą się z dzisiejszym przeznaczeniem.
Odszukamy kawałki bruku i kawałki muru getta.
Wycieczkę rozpoczniemy pod dawnym Szpitalem Bersohnów i Baumanów, który niesie wiele historii małych pacjentów z dzielnicy zamkniętej i późniejszych powojennych pokoleń dzieci, a w którym wkrótce otwarte zostanie Muzeum Getta Warszawskiego.
POCZĄTEK SPACERU: MGW, ul. Sienna 60

16:30-18:00
Wykład dr. Mariusza Klareckiego pt.: „Zniszczone i zrabowane. Straty warszawskich, prywatnych kolekcji artystycznych”
organizator: Instytut Pileckiego
miejsce: Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82
Książka „Zrabowana Warszawa” zawiera ponad 500 fotografii. Opisuje niemal dwa tysiące zbiorów i kolekcji artystycznych.
To pionierska praca, bogata w niezwykłe opowieści na temat wojennych losów prywatnych zbiorów artystycznych. Książka zdobyła prestiżową Nagrodę KLIO I stopnia w kategorii varsaviana oraz Nagrodę im. Feliksa Jasieńskiego za rok 2024 w kategorii „Kolekcjonerstwo – nauka i upowszechnianie”. Nagrodę VARSAVIANA 2024-2025 przyznaną przez Towarzystwo Miłośników Historii i Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy Bibliotekę Główną woj. mazowieckiego. Publikacja została także nominowana do nagrody PTWK Najpiękniejsze Polskie Książki 2024. Z dr. Mariuszem Klareckim porozmawiamy o bogactwie przedwojennej Warszawy, kolekcjonerach oraz niezwykłych, wojennych losach dzieł sztuki.
Dr Mariusz Klarecki – historyk sztuki, badacz strat wojennych, były kurator Pałacu pod Blachą w Zamku Królewskim w Warszawie, twórca wielu wystaw i wydarzeń muzealnych. Laureat Nagrody BohaterONy 2025 im. Powstańców Warszawskich – SREBRNY BOHATERON w kategorii „Pasjonat”. Nominację tę przyznano za „popularyzację wiedzy o stratach wojennych Warszawy oraz przywracanie pamięci o zniszczonym dziedzictwie artystycznym stolicy”. Współautor publikacji „Raport o stratach Warszawy i jej mieszkańców w latach 1939–1945” (2004) oraz późniejszej książki „Straty Warszawy 1939–1945. Raport”, autor dwutomowego dzieła „Zrabowana Warszawa. Straty w prywatnych zbiorach i artystycznych kolekcjach mieszkańców Warszawy w latach 1939–1945” (2024) wydanej przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Finisaż wystawy
„Sztuka dokumentu. Walerian Bielecki. Powstanie Warszawskie”
organizator: Instytut Pileckiego
miejsce: Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82
Czy rysunek i akwarela mogą być dokumentem historycznym? Wystawa „Sztuka dokumentu. Walerian Bielecki. 
Powstanie Warszawskie” nie tylko przybliża twórczość Waleriana Bieleckiego (1912-1969) – architekta, żołnierza AK, powstańca warszawskiego, ale także skłania do refleksji nad różnymi źródłami naszej wiedzy o Powstaniu. Stawia pytania o wzajemne relacje pomiędzy wiedzą o przeszłości, pamięcią i ich artystycznym przetworzeniem. Wystawa ma wymiar symboliczny – prace powstańcze Bieleckiego, który swoje powojenne życie związał z Białymstokiem, po raz pierwszy zostaną zaprezentowane
w Warszawie – mieście, które artysta zmuszony był opuścić.
Ekspozycję można oglądać do 10 października 2026. Wystawie będą towarzyszyć zajęcia dla młodzieży poświęcone roli świadka
i świadectwa – zapisy od września 2026 na stronie internetowej Instytutu Pileckiego.
W ramach finisażu, oprócz wykładu, będzie można zwiedzać wystawę indywidualnie, a obecna na miejscu kuratorka chętnie odpowie na pytania i przybliży zwiedzającym kontekst ekspozycji.

18:00-19:00
Jerzy Majewski – kuratorski przegląd filmów i opowieść o ostańcach
organizator: Muzeum Getta Warszawskiego
miejsce: Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82
To wydarzenie poświęcone filmowym śladom dawnej Warszawy, utrwalonym na ekranie często mimochodem, na marginesie głównej fabuły. W trakcie spotkania Jerzy Majewski opowie o zachowanych fragmentach przedwojennej zabudowy, które można odnaleźć w polskich filmach i serialach, oraz o tym, jak kino stało się nieoczekiwanym dokumentem znikającego miasta.
Prezentowane fragmenty filmowe pozwolą przyjrzeć się miejscom takim jak okolice Chmielnej, Pańskiej, Placu Grzybowskiego, Żelaznej czy Siennej. Będzie to opowieść o warszawskich ostańcach, ich historii oraz o przemianach przestrzeni miejskiej utrwalonych przez kamerę na przestrzeni kilku dekad.
MIEJSCE: Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82

11.10.2026 (niedziela)

12:00-15:00
Warsztaty hafciarskie dla Rodzin – Haftowane budynki
organizator: Muzeum Woli. Oddział Muzeum Warszawy.
miejsce: ul. Srebrna 12
Zapraszamy na międzypokoleniowy warsztat haftu na zdjęciach z kolekcji Muzeum Warszawy i innych państwowych archiwów.
Za pomocą pięknych błyszczących nici ozdobimy czarno-białe fotografie. Uzupełnimy kontury nieistniejących już budynków, wydziergamy firanki w pustych oknach, dodamy kwiaty, szlaczki, kolory. Nasze hafty staną się opowieścią o życiu, wszytą w stare wizerunki okolicy Muzeum Woli i Muzeum Getta Warszawskiego. Na warsztat zapraszamy wszystkich chętnych, także osoby bez żadnego doświadczenia hafciarskiego, w każdym wieku. Wszystkie materiały zapewnia organizator”.

13:00-14:00
Pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego „ROTMISTRZ”
o życiu i walce Witolda Pileckiego pt. „Powstanie Warszawskie”
organizator: Instytut Pileckiego
miejsce: Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82
Dokument opowiada o udziale Rotmistrza w powstaniu warszawskim – jednym z mniej znanych rozdziałów w jego biografii.
W zamierzeniu twórców jest to pierwsza część serii prezentującej wybrane fragmenty niezwykłego życiorysu Pileckiego, od czasów I wojny światowej, aż po powojenną konspirację, aresztowanie i śmierć z rąk komunistycznych zbrodniarzy.
3 sierpnia 1944 roku Pilecki zgłosił się do zgrupowania Armii Krajowej „Chrobry II”, w jego szeregach wziął udział w walkach
na jednym z najtrudniejszych odcinków „Twardego frontu” – na przyczółku po południowej stronie Alei Jerozolimskich.

14:00
Prelekcja dr Agnieszki Witkowskiej-Krych pt. „Korczak na Siennej”
z elementami pokazu multimedialnego
organizator: Instytut Pileckiego
miejsce: Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82
Wykład/prelekcja „Korczak na Siennej”, który odbędzie się w siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82, pozwoli na prześledzenie drogi zawodowej Henryka Goldszmita, pisarza, pedagoga i orędownika praw dzieci, znanego powszechnie
jako Janusz Korczak. Wykształcony jako lekarz, swoją pierwszą pracę zawodową rozpoczął w dziecięcym Szpitalu Bersohnów
i Baumanów, mieszczącym się przy ul. Siennej 60, zaś zakończył ją jako dyrektor Domu Sierot, który został przeniesiony
z Krochmalnej 92 do getta i ostatecznie ulokowany w budynku Towarzystwa Pracowników Handlowych i Przemysłowych
przy ul. Siennej 16. Podczas spotkania mowa będzie zatem o związkach Janusza Korczaka z tą częścią Warszawy a także tekstach literackich, które powstały na kanwie jego doświadczeń tu właśnie zdobywanych.

14:00
Spektakl pt.” Nic nowego pod słońcem”
Program satyryczno-literacki w wykonaniu Sławomira Hollanda
organizator: Muzeum Getta
miejsce: Wolskie Centrum Kultury ul. Działdowska 6
Zapraszamy na pełen humoru i refleksji wieczór oparty na tekstach mistrzów dwudziestolecia międzywojennego – m.in. Tuwima, Gałczyńskiego, Hemara, Jurandota oraz Leśmiana. Spektakl „Nic nowego pod słońcem” to niezwykła mieszanka śmiechu, liryki
i błyskotliwego dialogu z widzem, która przenosi publiczność w klimat literackiego międzywojnia.
Na scenie występuje Sławomir Holland – charyzmatyczny aktor o imponującym dorobku, znany szerokiej publiczności
m.in. z ról w serialach „M jak miłość” czy „Ojciec Mateusz”. Prezentowane przez niego interpretacje klasycznych utworów łączą
w sobie satyryczny pazur z chwilami zadumy, tworząc uniwersalny program dla każdego odbiorcy. Spektakl został nagrodzony prestiżowym Złotym Liściem Retro.

16:00
Premiera audioopowieści Piotra Pazińskiego o getcie warszawskim
organizator: Muzeum Getta Warszawskiego
miejsce: Muzeum Woli. Oddział Muzeum Warszawy, ul. Srebrna 12
Zapraszamy na spotkanie wokół interaktywnej audioopowieści Piotra Pazińskiego po warszawskich ostańcach żydowskiej Warszawy. Autor prowadzi czytelników i słuchaczy przez współczesną Warszawę, odsłaniając ślady dawnego żydowskiego miasta ukryte w topografii Muranowa. Inspiracją są fotografie, wspomnienia, dokumenty i literatura, dzięki którym nieistniejące ulice
i domy odzyskują głos.
Podczas spotkania jeden z esejów przeczyta Adam Bauman. Następnie zaprosimy Państwa na rozmowę z Piotrem Pazińskim, którą poprowadzi Agnieszka Rasmus-Zgorzelska, współtwórczyni powstających słuchowisk.
Muzeum Woli, ul. Srebrna 12

18:00
Finał festiwalu
„Miasto Widm / Miasto Ostańców”
BIG BAND pod kierunkiem
JANA EMILA MŁYNARSKIEGO & JACKA NAMYSŁOWSKIEGO
gościnnie: ANIA KARWAN • NATALIA SZROEDER
organizator: WCK
miejsce: Amfiteatr Wolskiego Centrum Kultury w Parku im. gen. Józefa Sowińskiego, ul. Elekcyjna 17